Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo vệ nguồn gen hoang dã quý hiếm và điều tiết nguồn nước vùng Nam Trung Bộ.
Kho tàng báu vật hoang dã giữa đại ngàn
Khu Bảo tồn Thiên nhiên (KBTTN) Núi Ông (tỉnh Lâm Đồng) quản lý diện tích 24.355 ha. Nơi đây sở hữu địa hình núi cao hiểm trở với đỉnh cao nhất đạt hơn 1.300 m, đóng vai trò là “mái nhà xanh” điều tiết nguồn nước cho lưu vực sông La Ngà, sông Phan, sông Cái và là lá chắn phòng hộ đầu nguồn đặc biệt quan trọng cho thủy điện Trị An.
Rừng Khu Bảo tồn Thiên nhiên Núi Ông (tỉnh Lâm Đồng) rất đa dạng sinh học. Ảnh: KS.
Với vị trí tiếp giáp cao nguyên Di Linh, Núi Ông nằm trong vùng cảnh quan nguy cấp ưu tiên SA6 thuộc vùng sinh thái Trường Sơn mở rộng, được Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) đánh giá là khu vực trọng điểm cần ưu tiên hành động bảo tồn ở cấp độ quốc tế.
Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Ban quản lý KBTTN Núi Ông, kết quả từ dự án “Nâng cao năng lực quản lý và quy hoạch bảo tồn tài nguyên” do Quỹ Bảo tồn rừng đặc dụng Việt Nam (VCF) tài trợ, phối hợp cùng các nhà khoa học đã chứng minh giá trị sinh thái đặc biệt phong phú tại đây.
Hệ thực vật tại KBTTN Núi Ông đã ghi nhận tổng cộng 763 loài thực vật bậc cao thuộc 138 họ. Hệ sinh thái thực vật phân hóa đa dạng theo độ cao, đặc trưng với các kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, rừng kín nửa thường xanh và đặc biệt là kiểu rừng cây lùn núi cao phân bố độc đáo ở cao độ từ 1.000-1.300 m. Trong số đó, các nhà nghiên cứu đã định danh được khoảng 55 loài thực vật bị đe dọa ở cấp quốc gia và quốc tế, tiêu biểu là các loài lan quý hiếm như kim điệp, nhất điểm hồng, hoàng thảo…
Không kém phần phong phú, hệ động vật có xương sống ở cạn tại đây thực sự là một kho tàng lớn. Ông Dũng thông tin thêm, khu hệ lưỡng cư và bò sát ghi nhận sự hiện diện của 20 loài ếch nhái và 46 loài bò sát, bao gồm nhiều loài nguy cấp cần bảo vệ nghiêm ngặt như trăn gấm, rùa núi vàng, rùa đất lớn.
Về khu hệ chim, các đợt khảo sát bằng phương pháp giăng lưới mờ và quan sát trực tiếp đã xác định được 98 loài thuộc 32 họ. Đáng chú ý, Núi Ông là sinh cảnh quan trọng của loài hồng hoàng – loài chim chỉ thị cho những cánh rừng nguyên sinh ít bị tác động. Đối với thú, danh lục cập nhật cho thấy sự xuất hiện của 83 loài, giữ vai trò cốt lõi trong chiến lược bảo tồn các loài linh trưởng bị đe dọa toàn cầu như chà vá chân đen, cùng các loài thú lớn như sơn dương, gấu chó, gấu ngựa.
Chim bồng chanh tai xanh ở Núi Ông. Ảnh: BQL.
Hạ nhiệt áp lực nhân sinh bằng sinh kế bền vững
Dù mang giá trị đa dạng sinh học vượt trội, lãnh đạo Ban quản lý KBTTN Núi Ông cũng thẳng thắn chia sẻ về những áp lực nhân sinh đè nặng lên tài nguyên rừng. Bao quanh khu bảo tồn là vùng đệm có mật độ dân cư cao. Tập quán phá rừng làm rẫy, khai thác gỗ, lâm sản ngoài gỗ và nạn săn bẫy thú hoang dã của người dân địa phương vẫn diễn ra âm ỉ.
Đặc biệt, việc tuyến Quốc lộ 55 chạy xuyên qua lòng khu bảo tồn đã tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, nhưng vô hình trung lại trở thành lối mở cho các hoạt động xâm nhập, khai thác lâm sản trái phép. Trong khi đó, lực lượng kiểm lâm và cán bộ mỏng, địa hình chia cắt phức tạp cùng thời tiết khắc nghiệt khiến công tác tuần tra, kiểm soát gặp vô vàn thách thức. Nhiều loài động vật có giá trị kinh tế cao như tắc kè, hồng hoàng đang bị săn bắt trái phép, khiến mật độ quần thể của từng loài trong tự nhiên suy giảm mạnh.
Để bảo vệ bền vững hành lang xanh quý giá này, Ban quản lý KBTTN Núi Ông xác định cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính chiến lược và căn cơ. Trước hết, đơn vị sẽ ứng dụng dữ liệu khoa học từ các đợt khảo sát để xác định rõ các “điểm nóng” sinh cảnh, từ đó xây dựng sơ đồ tuần tra và thiết lập hệ thống giám sát đa dạng sinh học nghiêm ngặt đối với các loài ưu tiên bảo tồn. Việc phối hợp liên ngành giữa lực lượng kiểm lâm, cảnh sát môi trường và chính quyền các xã vùng đệm sẽ được thắt chặt nhằm triệt tiêu các đường dây buôn bán, tiêu thụ động vật hoang dã trái phép.
Thời gian qua, Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông nỗ lực bảo vệ rừng. Ảnh: KS.
Song song với biện pháp hành chính, lãnh đạo Ban quản lý nhấn mạnh giải pháp bền vững nhất chính là gỡ nút thắt từ sinh kế của người dân vùng đệm. Ngành nông nghiệp địa phương cần định hướng, hỗ trợ cộng đồng xung quanh thông qua các chương trình giao khoán bảo vệ rừng gắn với quyền lợi thiết thực.
Đồng thời, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức bảo tồn cho đồng bào các dân tộc thiểu số tại địa phương, từng bước thay đổi thói quen dựa vào việc khai thác tự nhiên sang các mô hình canh tác nông nghiệp bền vững, thân thiện với môi trường.
Bảo vệ đa dạng sinh học tại Núi Ông không chỉ là nhiệm vụ bảo tồn một khu rừng đặc dụng, mà chính là bảo vệ nguồn sống, giữ gìn sự cân bằng sinh thái cho cả khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ.
Nguồn: Kim Sơ – Báo Nông nghiệp và Môi trường
